Medya ve televizyon okuryazarlık düzeyleri

05.12.2020 04:39

Giriş

Son yıllarda “Bilgi Toplumu” kavramıyla günlük yaşamda sık sık karşılaşılmaktadır.

Bilgi toplumu kavramına ilişkin alanyazında yer alan tanımlar (Boekhorst ve Britz, 2004; Gripenberg, 2006; Kocacık, 2003; Zborovski ve Shuklina, 2007) incelendiğinde bilgi toplumuna ilişkin; bilginin işlenmesinde, depolanmasında ve dağıtımında son yüzyılda meydana gelen teknolojik gelişmelerin ön plana çıkarıldığı, özellikle bilgisayar ve iletişim teknolojisi (bilgi teknolojisi) ağırlıklı bir toplumsal yapı çerçevesinin çizilmeye çalışıldığını söylemek mümkündür. Buna göre bilgi teknolojisinin, bilgi toplumunun en belirleyici göstergelerinden biri olduğu söylenebilir (Tonta, 1999). 

Bu teknolojilerin doğru şeklide kullanılmasının gerekliliği, “bilgi okuryazarlığı” kavramını gündeme getirmektedir. Bilgi okuryazarlığı, hangi alan ya da konuda olursa olsun gereksinim duyulan bilginin bulunması, elde edilmesi, değerlendirilmesi ve kullanılması becerilerinin kazandırılması şeklinde tanımlanmaktadır. Bu nedenle bilgi okuryazarlığı, farklı kavramlarla bütünleştirilerek ifade edilen tüm okuryazarlık kavramlarının (bilgisayar okuryazarlığı, medya okuryazarlığı…) temelini oluşturmaktadır (Akt: Polat, 2005). Bu çerçevede “medya okuryazarlığı” ve “televizyon okuryazarlığı” kavramları da, bilgi okuryazarlığı ile ilişkili iki kavram olarak değerlendirilmektedir (Akt: Polat, 2005; Polat ve Odabaş, 2001).

Medya okuryazarlığı; yazılı ve yazılı olmayan, büyük çeşitlilik gösteren biçimlerdeki (televizyon, video, sinema, reklâmlar, internet v.s.) mesajlara ulaşma, bunları çözümleme, değerlendirme ve iletme yeteneği kazanabilmek olarak tanımlanmaktadır (Gomez ve Gomez, 2007, Manzo, 2007). Medya okuryazarlığı sayesinde bireyler (RTÜK, 2007b); medyayı bilinçli okumasına katkı sağlanabilmekte; böylelikle kendini rahat ifade edebilme ve toplumsal hayata aktif ve yapıcı iştirak edebilmesi temin edilebilmekte; bireylere, medya iletilerini doğru algılayabilecek donanıma sahip olma ve zamanla iletiler üretebilme yeteneği kazandırılabilmektedir (Korkmaz ve Yeşil, 2008).

Medya okuryazarlığının yanı sıra, yine bilgi okuryazarlığı kavramının tanımından yola çıkarak “televizyon okuryazarlığı” kavramının da; televizyonu bir bilgi kaynağı olarak kullanabilme, ihtiyaç duyduğu bilgiye erişmek için uygun programları seçebilme, edindiği bilginin doğruluğunu sorgulayabilme ve televizyonu yalnızca serbest zaman doldurma veya eğlence aracı olarak değil, aynı zamanda bir bilgi ve eğitim kaynağı olarak algılama gibi bireysel özelliklerle ilişkili olduğu söylenebilir (Korkmaz ve Yeşil, 2008).

Genel olarak medya, özelde ise televizyon, modern toplumun ve toplumsal yaşamın olmazsa olmazlarından biri halini almıştır. Mesajların yazılı, görsel ve/veya işitsel olarak topluma iletilme  aracı olarak kullanılan medya ve televizyonun bireysel, sosyal, ekonomik ve siyasal yaşamda önemli bir yere sahip olduğu hemen her kesim tarafından kabul edilmektedir (Aksaçlıoğlu ve Yılmaz, 2007; Karaduman ve Karaduman, 2004; Marie-Francoise, 1998; Stanton, 1998). Bu durum, bilgi toplumunun insanlarının medya ve televizyon aracılığıyla bilgiye ulaşmasını, ulaştığı bilgilere eleştirel yaklaşmasını ve sorgulayıcı olmasını; bir başka ifade ile medya ve televizyon okuryazarı olmasını gerektirmektedir.

Bununla birlikte medya ve televizyon aracılığıyla insanların bilinçsiz olarak ve önemli düzeyde yönlendirilmeye açık oldukları; insanların çoğu kez okudukları ya da izledikleri haberleri irdelemeksizin kabul ederek tepkiler geliştirdikleri, alanyazında sıklıkla dile getirilen konulardan biri olmaya devam etmektedir (Başaran, 2005; Şahin ve Tüzel, 2011; Kıncal ve Kartal, 2009; Kösebalan ve Taşköprülü, 2008). Bilgi toplumunun bireylerinin medya ve televizyon okuryazarı haline getirilmesinde ise hiç şüphesiz en önemli görev eğitim kurumlarına ve buralarda görev yapan öğretmenlere düşmektedir. Diğer konularda olduğu gibi toplumun medya ve televizyon okuryazarı bireylerden oluşmasının önünü açması gereken kişiler de önemli ölçüde, öğretmenlerdir (Altun, 2009; Kıncal ve Kartal, 2009; Korkmaz ve Yeşil, 2008).

Alanyazın incelendiğinde bilgi okuryazarlığı (Başaran, 2005; Demiralay ve Karadeniz,

2008; Polat ve Odabaş, 2011), internet okuryazarlığı (Asselin ve Moayeri, 2010; Yıldırım ve Bahar, 2008), medya okuryazarlığı (Altun, 2009; Kıncal ve Kartal, 2009; Kösebalan ve Taşköprülü, 2008; Salı, Ünal ve Küçük, 2008), konularında bir takım çalışmaların yapıldığı görülmektedir. Yapılan bu çalışmaların ise ağırlıklı olarak kuramsal nitelik gösterdiği, anket ve ölçek kullanımına dayalı çalışmaların daha az olduğu dikkati çekmektedir. Diğer taraftan anket ve ölçek kullanımına dayanarak yürütülen çalışmalarda ise daha çok tutum belirleme üzerine odaklanıldığı; öğrencilerin ya da öğretmenlerin okuryazarlık düzeylerini belirlemeye dönük çalışmaların ise genel olarak yapılmadığı söylenebilir. Bu alanda veri toplamak amacıyla geliştirilmiş ve geçerlik-güvenirlikleri test edilmiş ölçeklerin bulunmayışının, bu durum üzerinde etkili olduğu söylenebilir. Bir başka ifade ile, öğrenci ya da öğretmenlerin medya, televizyon ya da bilgi okuryazarlık düzeylerini belirlemeye dönük geliştirilmiş ölçeklerin bulunmayışının alanyazın açısından önemli bir eksiklik olduğu söylenebilir. 

Diğer taraftan, bilgi toplumu açısından bireylerin medya ve televizyon okuryazarlığı becerilerin kazandırılmasının önemli olduğu bilinmektedir. Ancak, bunun kadar önemli olan bir başka konunun ise, bilgi toplumunun bireylerinin ne düzeyde medya ve televizyon okuryazarı olduklarının belirlenmesinin olduğu belirtilmelidir. Böylelikle, bu beceriler açısından bireylerin eksik ya da yanlış yaptıkları bir takım uygulamaların düzeltilebilmesi için hareket noktaları da daha doğru belirlenebilir. Bu nedenle, bilgi toplumundaki bireylerin medya ve televizyon okuryazarlıkları ile ilgili düzey tespitinin yapılabilmesi için, geçerlik ve güvenirliği test edilmiş ölçeklerin geliştirilmesinin bir ihtiyaç olduğu söylenebilir. Geliştirilmiş ölçeklerin, hem bilimsel araştırmalar hem de geliştirilecek programların yapılandırılmasında önemli yararlar sağlaması beklenebilir. 

Bu çalışma, öğretmen adaylarının medya ve televizyon okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesine dönük bir ölçek geliştirmek amacıyla yapılmıştır. Böylelikle, gerek alanyazındaki bu eksikliğin giderilmesine katkı sağlaması, gerekse öğretmen adaylarının medya ve televizyon okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesinde kullanılabilecek bir ölçek geliştirmeyi amaçlaması nedeniyle bu çalışmanın önemli olduğu söylenebilir. 

Yöntem

Çalışma grubu

Bu araştırmanın çalışma grubunu; 2009-2010 bahar yarıyılında Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesinin farklı bölümlerinin 1. sınıflarında öğrenim gören 509 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma grubunun 1. sınıf öğrencilerinden seçilmesinin temel nedeni, 1.sınıfta okuyan öğrenci sayısının diğer sınıflara göre çok daha fazla olmasıdır. Çalışma gruplarının bölüme ve cinsiyete göre dağılımı Tablo 1’de özetlenmiştir: 

Tablo 1.Çalışma grubunun bölüm ve cinsiyete göre dağılımı

Öğretmen Adaylarının Bölümleri

E

K

Toplam

Fen Bilgisi Öğretmenliği

44

89

133

Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik

20

21

41

Sınıf Öğretmenliği

47

67

114

Sosyal Bilgiler Öğretmenliği 

63

59

122

Türkçe Öğretmenliği 

41

58

99

TOPLAM

215

294

509

Ölçeğin geliştirilme süreci

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde ilk olarak alanyazın (Boekhorst ve Britz, 2004; Başaran, 2005;  Kıncal ve Kartal, 2009; Kösebalan ve Taşköprülü, 2008; Manzo, 2007; RTÜK, 2007a, 2007b, TTK, 2007; Yıldırım ve Bahar, 2008) taraması yapılmıştır. Bu çerçevede medya okuryazarlığı ve bağımlılığını konuların genel çerçevesi belirlenmiştir.

Daha sonra bu çerçevede alanyazından elde edilen maddelere ek olarak araştırmacılar tarafından da maddeler yazılmıştır. 

Alanyazından edinilen bilgiler, araştırmacılar ve alan uzmanlarının katkısı ile 20 maddelik bir havuz oluşturulmuştur. Oluşturulan maddelerin karşısına, öğrencilerin, maddelerde ifade edilen tavır ve davranışları sergileme sıklıklarını belirlemek üzere beş dereceli seçenekler yerleştirilmiştir. Bu seçenekler; “(1) asla”, “(2) nadiren”, (3) bazen”, “(4) genellikle” ve “(5) her zaman” şeklinde düzenlenmiş ve puanlanmıştır.

Taslak biçimde oluşturulan maddeler; bir dilbilim uzmanına, iki eğitim teknolojisi alan uzmanına ve bir psikolojik danışmanlık ve rehberlik uzmanına içerik, ifade ve anlatım, imla ve noktalama hataları yönünden inceletilmiştir. Yapılan eleştiriler doğrultusunda gerekli düzeltmeler yapılarak 20 maddelik taslak ölçek oluşturulmuştur. 

Taslak Ölçek, çalışma grubuna, fakülte ders programı çerçevesinde derse giren öğretim elemanlarından yardım alınarak bir ders saati içerisinde uygulanmıştır. Toplanan veriler, istatistiksel yollardan ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizlerini yapmak üzere SPSS

15.00 programına yüklenmiştir. 

İstatistiksel analizler çerçevesinde ölçekle toplanan veriler üzerinde, ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek üzere öncelikle KMO ve Bartlett test analizleri yapılarak faktör analizi yapılıp yapılmayacağı belirlenmiştir. Elde edilen değerlerden yola çıkılarak veriler üzerinde açımlayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Ölçeğin faktörlere ayrılma durumu ise temel bileşenler analizi ile belirlenmiştir. Daha sonra, veriler üzerinde Varimax dik döndürme tekniği kullanılarak faktör yükleri incelenmiştir. Faktör yükü, 30’dan düşük olan maddeler elenerek analizler yinelenmiştir. Elenen maddeler atıldıktan sonra kalan 18 madde üzerinden ölçeğin geçerliği, madde ayırt edicilik güçleri ve madde-toplam korelasyonları hesaplanarak test edilmiştir. Ölçeğin güvenirliğini belirlemek üzere ise iç tutarlılık düzeyleri ile kararlı ölçümler yapabilme özelliği test edilmiştir. İç tutarlılık düzeyinin belirlenmesinde Cronbach alpha güvenirlik katsayısı, iki eş yarı arasındaki korelasyon değeri, Sperman-Brown formülü ve Guttmann split-half güvenirlik formülü kullanılmıştır. Ölçeğin kararlılık düzeyi ise, beş hafta arayla yapılan iki uygulama sonuçları arasındaki korelasyonun belirlenmesi şeklinde hesaplanmıştır.

 

 

Bulgular

Ölçeğin geçerliğine ilişkin bulgular

Medya ve Televizyon Okuryazarlık Düzeyleri Ölçeği (MODÖ)’nin geçerlik analizleri çerçevesinde, yapı geçerliği ve madde-toplam korelasyonları hesaplanmıştır. Bulgular aşağıda sunulmuştur: 

Yapı geçerliği

Açımlayıcı faktör analizine ilişkin bulgular

MOD֒nin yapı geçerliğini test etmek üzere veriler üzerinde ilk olarak Kaiser-Meyer-Oklin

(KMO) ve Bartlett test analizleri yapılmış ve KMO= 0,923; Bartlett testi değeri ise x2= 5106,959; sd=190 (p=0,000) olarak belirlenmiştir. Bu değerler çerçevesinde, 20 maddelik ölçek üzerinde faktör analizi yapılabileceği anlaşılmıştır.

Faktör analizi, bir ölçekteki maddelerin birbirini dışta tutan daha az sayıda faktöre ayrılıp ayrılmadığını ortaya çıkarmak amacıyla kullanılmaktadır (Balcı, 2009). Diğer taraftan faktör analizinde kullanılan Temel Bileşenler Analizi ve buna paralel olarak yapılan Varimax Dik Döndürme tekniği sonucunda, faktör yükleri 0,30’un altında olan maddeler ile iki ayrı faktördeki yükleri arasında en az 0,100 fark olmayan; bir başka ifade ile yükü iki faktöre de dağılan maddelerin atılması gerekmektedir (Büyüköztürk, 2002).

Bu çerçevede ilk aşamada, ölçeğin tek boyutlu olup olmadığını belirlemek üzere temel bileşenler analizi yapılmıştır. Bilindiği üzere temel bileşenler analizi, faktörleştirme tekniği olarak çok sık kullanılan bir tekniktir (Büyüköztürk, 2002). Ölçeğin birbirinden ilişkisiz faktörlere ayrışıp ayrışmadığını görmek için de Varimax dik döndürme tekniği uygulanmış ve faktör yükleri incelenmiştir. Bu doğrultuda madde yükü 0,30’un altında olan 2 madde ölçekten çıkarıldıktan sonra geriye kalan maddeler üzerinde faktör analizi işlemi tekrarlanmıştır. 

 Faktör analizi sonuçlarını değerlendirmede temel ölçüt, ölçütte yer alan ve değişkenlerle faktörler arasındaki korelasyon olarak yorumlanabilen faktör yükleridir (Balcı, 2009; Gorsuch, 1983). Faktör yüklerinin yüksek olması, değişkenin söz konusu faktör altında yer alabileceğinin bir göstergesi olarak görülür (Büyüköztürk, 2002). 

Bu işlemler sonucunda ölçekte kalan toplam 18 maddenin, iki faktör altında toplandığı görülmüştür. Son hali ile 18 maddelik ölçeğin KMO değerinin 0,923; Bartlett Testi değerlerinin x2=4840,327; sd=153; p<0,000 olduğu belirlenmiştir. Ölçekte kalan 18 maddenin rotasyona tabi tutulmaksızın (unrotated) faktör yüklerinin 0,364 ile 0,712 arasında olduğu; buna karşılık varimax dik döndürme tekniği sonrasında rotasyona tabi tutulmuş haliyle bu yüklerin 0,484 ile 0,826 arasında olduğu görülmüştür. Diğer taraftan ölçek kapsamına alınan maddelerin ve faktörlerin toplam varyansın %55,188’ini açıkladığı belirlenmiştir. Bilindiği üzere faktör yüklerinin 0,30’un altında olmaması ve davranış bilimleri açısından açıklanan varyans miktarının %40 olması yeterli görülmektedir (Büyüköztürk, 2002; Eroğlu, 2008). 

Diğer taraftan, faktör analizi yapılan 18 maddenin, iki faktör altında toplandığı gözlenmiştir. Daha sonra, faktörlerdeki maddelerin içerikleri incelenerek faktör adları verilmiştir. Bu çerçevede, “Okuryazarlık”  adının verildiği faktör altında 13 madde; “bağımlılık” adının verildiği faktör altında ise 5 madde toplandığı belirlenmiştir.

Bu durum, özdeğerlere göre çizilen Grafik 1’de de görülmektedir. Grafik 1’de, ilk iki faktörde yüksek ivmeli düşüşlerin olduğu; bu nedenle varyansa bu iki faktörün önemli katkısının bulunduğu; buna karşılık diğer faktörlerdeki düşüşün yatay bir hal almaya başladığı, başka bir ifade ile varyansa katkılarının birbirine yakın olduğu anlamına gelmektedir (Büyüköztürk, 2002; Eroğlu, 2008).

 

Şekil 1. Faktörlere göre özdeğerler

Yapılan bu işlemler sonucunda, ölçekte kalan toplam 18 maddenin faktörlere göre madde yükleri ile faktörlerin özdeğerleri ve varyansı açıklama miktarlarına ilişkin bulgular Tablo 2’de sunulmuştur.

 

 

Tablo 2.Ölçeğin Faktörlere Göre Yapılan Faktör Analizi Sonuçları

 

 

Maddeler

F1

 

F2

M1

M2

M3

M4

M5

M6

M7

M8

Medyanın bazı kişilerin yararına çalıştığını, bazılarını ise dışladığını düşünürüm.

Medyada duygusal etki oluşturmak için kullanılan tekniklerin, amaçladıkları ve doğurdukları etkilerin farkındayım. Ülkemizdeki televizyon kanallarının özelliklerini ve yayın politikalarını belirleyen unsurların farkındayım.

Medyada duygusal etki oluşturmak için özel tekniklerin kullanıldığını düşünüyorum.

Televizyon program türlerini; amaçları, işlevleri ve özellikleri bakımından ayırt ederim

Medyadan kimin yararlandığını, kimin, neden dışlandığını sorgularım.

Medyada sunulan fikir, bilgi ve haberlerin bir başkasının bakış açısıyla nakledildiğini düşünüyorum.

Yayın öncesinde kullanılan ve programın ne tür kitleye hitap ettiğini vurgulayan akıllı işaret sembollerinin anlamlarını biliyorum.

 

,774

,752

,738

,717

,709

,693

,663

,654

 

 

 

 

 

 

 

 

 

M9

TV program türlerini içerik, gerçeklik, kurgusallık, tüketimi hedefleme, yanlış bilgilendirme açısından irdeleyip değerlendiririm.

 

,627

 

 

M1

0

Televizyonun birey ve toplumu yönlendirmede etkili bir kitle iletişim aracı olduğunu düşünüyorum.

 

,617

 

 

M1

1

Medya dışında başka alternatif bilgi ve eğlence kaynakları ararım ve kullanırım.

 

,591

 

 

M1

2

Televizyon izleme alışkanlıklarımın farkındayım ve bu alışkanlıklarımı kontrol edebilirim.

 

,535

 

 

M1

3

Televizyon yayınlarının doğuracağı sorunları belirleyerek bunlardan korunma konusunda önlemler alırım.

 

,484

 

 

M1

4

M1

5

M1

6

M1

7

Televizyona çok vakit ayırdığım için sosyal ilişkilerimi, eğitimimi veya başka görevlerimi aksatıyorum.

Televizyonu problemlerden kaçmak ya da bunalım, kaygı, sorumluluk veya çaresizliği bastırmak için kullanıyorum. İzlediğim programları düşünerek, tekrar televizyonun başına geçmek için sabırsızlanıyorum. 

Televizyon izleyemediğim zamanlarda kendimi rahatsız, keyifsiz veya sinirli hissediyorum.

 

 

 

 

 

 

,826

,799

,787

,737

 

M1

8

Düşündüğümden daha uzun süre televizyon başında zaman geçiriyorum.

 

 

,662

 

 

Özdeğer

7,692

2,242

 

 

Açıklanan Varyans

32,768

22,420

Tablo 2’de görüldüğü gibi ölçeğin “okuryazarlık” faktörü 13 maddeyi içermektedir ve faktör yükleri 0,484 ile 0,774 arasında değişmektedir. Bu faktörün genel ölçek içerisindeki öz değeri 7,692; genel varyansa sağladığı katkı miktarı ise %32,768’dir. “Bağımlılık” faktörü 5 maddeyi içermektedir. Maddelerin faktör yükleri 0,662 ile 0,826 arasındadır. Faktörün genel ölçek içerisindeki öz değeri 2,242; genel varyansa sağladığı katkı miktarı ise %22,420’dir. 

Madde Ayırt Ediciliği

Bu bölümde madde toplam korelasyonu yöntemine göre faktörlerdeki her bir maddeden elde edilen puanlar ile faktörlerden elde edilen puanlar arasındaki korelâsyonlar hesaplanarak madde ayırt edicilik düzeyleri test edilmiştir. Böylelikle her bir maddenin ölçeğin genel amacına hizmet edebilirlik düzeyleri ile her bir maddeden elde edilen puan ile ölçeğin genelinden elde edilen puan arasındaki ilişkiler test edilmiştir. Her bir madde için elde edilen madde-faktör korelasyon değerleri Tablo 4’de verilmiştir.  Tablo 4. Madde-Faktör Puanları Korelasyon Analizi

F1 (Okuryazarlık)

F2  (Bağımlılık)

M. No

r

M. No

r

1

,757(**)

14

,846(**)

2

763(**)

15

,801(**)

3

,767(**)

16

,791(**)

4

,681(**)

17

,797(**)

5

,793(**)

18

,726(**)

6

,644(**)

 

 

7

,628(**)

 

 

8

,748(**)

 

 

9

,738(**)

 

 

10

,650(**)

 

 

11

,601(**)

 

 

12

,644(**)

 

 

13

,716(**)

 

 

N=509; **=p<, 001

Tablo 4’de görüldüğü gibi madde test korelasyon katsayıları birinci faktör için 0,601 ile 0,793; ikinci faktör için 0,729 ile 0,846 arasında değişmektedir. Her bir madde, faktörün geneli ile anlamlı ve pozitif ilişki içerisindedir (p<0,001). Bu katsayılar her bir maddenin geçerlik katsayısı olup faktörün bütünü ile tutarlılığını; bir başka ifade ile faktörün genel amacına hizmet edebilme düzeyini ifade etmektedir (Carminesi ve Zeller, 1982; Parasuraman, Zeithaml ve Berry, 1988’den: Akt. Yüksel, 2009).

Aynı amaçla her bir madde ile o madde puanının çıkarılarak hesaplanan faktörün toplam puanı arasındaki düzeltilmiş korelasyonlar da hesaplanmış ve Tablo 5’de sunulmuştur.

Tablo 5. Madde-Faktör Puanları Düzeltilmiş Korelasyon Analizi F1 (okuryazarlık)  F2 (Bağımlılık)

M. No

r

M. No

r

1

,704

14

,744

2

,715

15

,674

3

,717

16

,661

4

,620

17

,670

5

,746

18

,563

6

,570

 

 

7

,563

 

 

8

,687

 

 

9

,681

 

 

10

,569

 

 

11

,528

 

 

12

,570

 

 

13

,652

 

 

N=509

Tablo 5’de görüldüğü gibi ölçekteki her bir maddenin ait olduğu faktör ile arasındaki düzeltilmiş korelasyon katsayıları 0,528 ile 0,744 arasında değişmektedir. Bilindiği üzere düzeltilmiş korelasyon katsayılarının 0,20’den yüksel olması bir maddenin, ilgili faktörün amacına anlamlı düzeyde hizmet edebildiği anlamına gelmektedir (Tavşancıl, 2010). Buna göre maddeler tek tek incelendiğinde korelasyon katsayısı 0,20’den düşük madde olmadığı görülmektedir. 

Ölçeğin Güvenirliğine İlişkin Bulgular

Ölçeğin güvenirliğini hesaplamak üzere veriler üzerinde iç tutarlılık ve kararlılık analizleri yapılmıştır. Yapılan işlemler ve bulgular aşağıda sunulmuştur:

İç Tutarlılık Düzeyi

Toplam 18 maddeden ve 2 faktörden oluşan ölçeğin faktörlere göre ve bütün olarak güvenirlik analizi; Cronbach alpha güvenirlik katsayısı, iki eş yarı arasındaki korelasyon değeri, Sperman-Brown formülü ve Guttmann split-half güvenirlik formülü kullanılarak hesaplanmıştır. Her bir faktöre ve ölçeğin geneline ilişkin güvenirlik analizi değerleri Tablo 6’da özetlenmiştir: 

Tablo 6. Ölçeğin Geneli ve Faktörlerine İlişkin Güvenirlik Analizi Sonuçları

Faktörler

Madde

Sayısı

İki Eş Yarı Korelasyonları

Sperman Brown

Guttmann

Split-Half

Cronbach Alpha

Okuryazarlık

13

,750

,857

,857

,914

Bağımlılık

5

,718

,836

,799

,851

Tablo 6’da görüldüğü üzere 13 maddeden oluşan okuryazarlık faktörünün iki eş yarı korelasyonları 0,750; Sperman Brown güvenirlik katsayısı 0,857; Guttmann Split-Half değeri 0857; Cronbach alpha güvenirlik katsayısı ise 0,914 olarak belirlenmiştir.  Bağımlılık faktörü için ise iki eş yarı korelasyonları 0,718; Sperman Brown güvenirlik katsayısı 0,836; Guttmann Split-Half değeri 0,799; Cronbach alpha güvenirlik katsayısı ise 0,851 olarak belirlenmiştir. 

Kararlılık Düzeyi

Ölçeğin kararlılık düzeyi, test tekrar test yöntemi uygulanarak hesaplanmıştır. Bilindiği üzere güvenilir bir ölçme aracının, kararlı ölçümler yapabilmesi gerekmektedir (Balcı, 2009). Ölçeğin 18 maddelik son formu, uygulamanın yapıldığı 86 öğrenciye beş hafta sonra tekrar uygulanmıştır. Her iki uygulama sonunda elde edilen puanlar arasındaki ilişkiye, hem her bir madde açısından hem de ölçeğin geneli açısından bakılmıştır. Böylelikle, hem ölçekte yer alan her bir maddenin hem de ölçeğin genelinin kararlı ölçümler yapabilme özelliği test edilmiştir. Bulgular Tablo 7’de özetlenmiştir.

Tablo 7. Ölçeğin Maddelerinin Test-Tekrar Test Sonuçları

M. No

r

M. No

r

M. No

r

1

,328(**)

7

,458(**)

13

,345(*)

2

,239(*)

8

,271(*)

14

,532(**)

3

,314(**)

9

,230(*)

yorum ekle

Yorum Yaz

Diğer Haberler

  • IHLAMUR BALI...

    Ihlamur balı nedir, faydaları ve kullanımı DR. JOSH AXEIhlamur ağacı özellikle ıhlamur çayının çok popüler olması nedeniyle genelde herkes tarafı...

  • SARMAŞIK BALI...

    İnsanlık, balı birkaç yıldır bilmektedir, sadece çeşitli kalorilerden, enerjisel olarak değerli, çeşitli monokarbohidratlardan oluşan bir gıda ürünü o...

  • PÜREN BALI...

    PÜREN BALININ FAYDALARI                                     ...

  • MEŞE BALI...

    MEŞE BALIMeşe balının, vücudun savunma sistemini kuvvetlendirici etkisinin yüksek olduğu belirtildi.Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Fen Fakültesi ...

  • PROPOLİS...

    Propolis Nedir?  Propolis, bitki reçinelerinden arılar tarafından üretilen güçlü bir doğal üründür. Bal arıları tarafından çam, meşe, okaliptüs, ...

  • POLEN...

     Doğal Polen  BİR ÇAY KAŞIĞI #POLEN DE NELER VAR1. çay kaşığı polendeki: 8 mgr. B1 vitaminini 3 kg karaciğerden , 8 kepekli -...

  • Arıcılıkta göze batanlar!...

    Merhaba Sayın Bakanım:   Müsaadenizle evvela kendimi tanıtayım. 1962 yılında Kırklareli İğneada doğumluyum. Eski yapraklı nüfus kâğıdımı de...

  • MEDYANIN BİREY, TOPLUM VE...

    Yrd. Doç. Dr. D. Ali Arslan (*) Özet: Bu çalışmanın amacı medyanın birey, toplum ve kültür üzerine olası etkilerini incelemektir. Medyanın ...